Ik wou dit al veel langer schrijven, maar om een of andere reden heb ik het altijd zitten uitstellen. Het is ook te gemakkelijk, niet? Een paar clicks en je hebt een like. Je zoekt iets op het internet, en Google vult je aan nog voor je zelf doorhad hoe je je zin wou afmaken. Bij de aanbevelingen op YouTube denk je vaak: dit past perfect bij mij! Echt lang nadenken over hoe ze het voor elkaar krijgen deed ik zelf althans niet, want al gauw begint de volgende video af te spelen.

Maar wat is dat nu eigenlijk, privacy? En is het echt zo belangrijk dat we dit nog hebben? Het lijkt de consensus van vandaag te zijn dat dat er niet meer toe doet. Een beetje privacy opgeven voor enkele handige functies, daar is toch niets mis mee? Integendeel, op die manier zijn anderen beter verbonden met mij en kunnen ze mij soms beter begrijpen! In dit artikel ga ik wat dieper in op wat er achter de schermen speelt van de bedrijven waar we onze gegevens aan toevertrouwen, en de conclusies zijn niet altijd even opbeurend. Gelukkig is niet alles kommer en kwel, en zijn er ook hoopgevende initiatieven.

De Big Five

Facebook, Amazon, Apple, Microsoft en Google. Als er gegevens van jou bijgehouden worden en je woont in Europa, dan is de kans groot dat het bij een van deze vijf multinationals zit. Elk van deze bedrijven heeft zijn eigen advertentienetwerk, en het zijn die advertentienetwerken waar alles rond draait. Elke keer dat je een pagina laadt of een foto bekijkt, start er een enorme virtuele veiling. “Persoon in de twintig, mannelijk, België. Wie biedt als eerste?” Wat er wordt verkocht is een advertentieplek, hetgeen wordt ingewisseld is uw data. In minder dan een halve seconde is de veiling besloten. Naast de inhoud staat nu een advertentie voor een vakantie in Noorwegen, net zoals u de vorige dag had opgezocht. U krijgt de melding dat cookies gebruikt worden voor de functionaliteit van de website en duwt maar op “Accepteren”. Wat u wellicht niet weet is dat het diezelfde cookies zijn die zich als een groot net over verschillende websites uitspreidt en het mogelijk maakt om steeds preciezere gegevens van u te hebben.

De bedrijven die ik heb opgenoemd (en nog vele andere) hebben allemaal één groot doel gemeenschappelijk: u beter leren kennen. Hoe beter ze weten wie u bent, des te betere advertenties dat ze kunnen verkopen. Engagement is daarbij heel belangrijk. Hoe meer u deelt, hoe beter ze de programmatuur kunnen “fine-tunen” op jouw persoonlijkheid. Deze bedrijven zijn zo ondergedompeld in het zoeken en vinden van persoonlijke data, dat ze niet stilstaan bij de gevolgen. Een gelekte video van Google’s incubatie-platform laat een hele verdraaide realiteit zien, waar wij allen eerder “dragers” van persoonlijke data zijn in plaats van de “eigenaars”. Google nam snel afstand van de video, maar ik geloof niet dat de video ver van de waarheid ligt, noch dat andere bedrijven niet een gelijkaardige visie hebben.

Van nudging tot levenskeuzes

“Ik heb toch niets te verbergen.”,  is een antwoord dat je tegenwoordig vaak hoort wanneer iemand geconfronteerd wordt met de wegkwijnende privacy. Een antwoord dat ik kan begrijpen. “Wat maakt het uit dat Jeroen van IT weet in welke buurt ik uitga? Ik doe daar toch niemand kwaad mee?” Daar valt niet veel tegenin te brengen. Ik geloof bovendien niet dat de doorsnee werknemer bij Facebook de tijd heeft om pakweg de privégesprekken van hun favoriete celebrity’s in de gaten te houden. Echter, mocht iemand het in zijn hoofd halen is dat minder moeilijk dan je zou denken. Een database-manager kan bijvoorbeeld met vrij groot gemak een zogenaamde query uitvoeren op privé-berichten om te weten te komen wie er over hem roddelt, of een view maken die bijhoudt wanneer seksuele inhoud wordt gedeeld. Dat is geen science-fiction, dat is slechts een kwestie van een half uurtje werk achter het bureau. Facebook zijn gammele beveiliging in gedachten houdend zou het mij nog niet vreemd lijken als tenminste één persoon ooit in het verleden heeft geprobeerd om data te verkrijgen die niet bij zijn of haar job hoort.

Het echte probleem zit hem niet in de occasionele werknemer die misbruik maakt van  bevoegdheden, maar in het volgende: zodra iets of iemand alles van jou weet, kan die persoon ook aannames maken over jou gedrag die misschien wel helemaal niet kloppen. Zulke situaties kunnen plots pijnlijk duidelijk worden wanneer je besluit om bijvoorbeeld een verzekering af te sluiten, of een lening aan te gaan, en je te horen krijgt dat men niet in aanmerking komt. Of nog erger: jobs die stilzwijgend geweigerd worden op basis van wat je online in privégesprekken hebt gezegd. Mensen hebben vooroordelen, en met verminderde privacy wordt dat alleen nog erger. Op een bepaald moment merk je dat heel je leven bepaald wordt door wat je al dan niet bewust of onbewust gezegd hebt. Ik heb nog het geluk dat ik mij momenteel geen zorgen moet maken om werk, want ik weet niet of alles wat ik vroeger gedeeld heb zo in mijn voordeel zou spelen.

Een ander gevaar is nog vele malen groter. Je hoort mensen wel eens zeggen dat Facebook “de democratie aantast”, maar wat willen ze daar nu eigenlijk mee zeggen? Wel, Facebook is een bedrijf dat zoals elk bedrijf winst moet maken. Daarvoor moet het inzoomen op jou verlangens: van welke partij ben je lid, wie zie je graag, waar wil je wonen? Op den duur krijg je niets anders dan je eigen mening voorgeschoteld. Dat is een natuurlijk gevolg van de interne programmatuur die Facebook gebruikt om je geëngageerd te houden en om je advertenties aan te bieden waar je zo vaak mogelijk op klikt. Doen ze dat niet, dan gaan ze failliet. Facebook houdt ons dus gevangen in onze eigen “cognitieve bubbels”, maar de oorzaak daarvan is niet noodzakelijk Marc Zuckerberg, maar het gruwelijk harde landschap van investeerders en beleggers die steeds meer geld willen zien.

De tegenbeweging

Gelukkig bestaan er heel wat initiatieven die het probleem rond privacy trachten aan te pakken. De meest veelbelovende is blockchain-technologie, hetgeen je waarschijnlijk kent vanuit het nieuws als BitCoin. Het is een geniale uitvinding die, wanneer het eenmaal op grote schaal bruikbaar is, dit probleem bij zijn wortels kan aanpakken. Het is bovendien bruikbaar voor veel meer dan geld alleen. Echter, momenteel is de technologie veel te beperkt. Er moeten nog serieuze vorderingen gemaakt worden op theoretisch gebied voordat het in het dagelijkse leven gebruikt kan worden. Blijven duimen dus.

Je kan ook heel wat maatregelen treffen om jezelf te beschermen tegen privacy-inbreuken. De Brave-webbrowser, bijvoorbeeld, is uiterst gemakkelijk te gebruiken en maakt het heel moeilijk voor advertentie-handelaars om je zomaar te volgen op het internet. Bovendien kan je, als je echt extra privacy nodig hebt, een VPN zoals SaferVPN gebruiken om te vermijden dat degene die je internet voorziet je kan zien, maar daar betaal je wel een centje voor. Signal, daarentegen, een privacy-vriendelijk alternatief voor WhatsApp, is volledig gratis.

Een maatschappij die gelijke kansen hoog in het vaandel draagt, is gebaat bij wetten die beperkingen opleggen aan welke data verwerkt mag worden en welke niet. Er zijn organisaties die dit proberen aan te kaarten, zoals de Liga voor Mensenrechten, maar tot nog toe is het maar de vraag of de regering mee kan met dit ingewikkeld onderwerp. Ze lijkt niet te luisteren, noch naar zulke organisaties, noch naar de studenten voor hun deur. Toch blijven de protesten komen. We moeten de wereld een betere plek maken, en dat moet nu beginnen. Het winstbejag kan niet ongebreideld zijn gang blijven gaan.