Als je kickt op slecht nieuws, dan is de wereld van vandaag vergeleken met die van gisteren een pak interessanter. Voor de meesten is het echter het hoofd boven water houden. We moeten ermee leren leven. Wat kan je eraan doen? De kinderen moeten studeren voor later een goede job te hebben, en de papa en de mama moeten zorgen dat er brood op de plank komt. Al zouden we, na een uitputtende werkdag, de tijd hebben om even stil te staan wat een smeerlapperij er gaande is achter gesloten deuren van sommige banken en politici; van de absurditeit van een economie die steeds meer en meer grondstoffen vereist ten koste van de planeet; wat voor verschil zou dat maken? Bovendien leven we in een geglobaliseerde wereld, een wereld waar een beslissing grote gevolgen kan hebben elders. Daar kan een mens toch niet allemaal rekening mee houden?

De beste tijd om in te leven

Waarschijnlijk ben ik van nature een pessimist, want globaal genomen hebben we het zo slecht nog niet. Er staat geen leeuw om de hoek klaar om mij op te eten, terwijl ik wanhopig in het zand kruip op zoek naar een drupje water. De Romeinen vallen niet aan, en ik wordt niet opgeroepen door de kerk om in naam van God te gaan vechten voor Jerusalem. Ook de gruweldaden van de vorige eeuw liggen ver achter ons. De laatste generatie die dat heeft meegemaakt bestaat haast niet meer. In die zin mogen we dus van geluk spreken dat wij geboren zijn in het Westen, in deze tijden. Een beetje dankbaarheid zou niet misplaatst zijn. Maar eigenlijk is het dat wel.

Immers, de beslissingen die onze voorouders genomen hebben is de wereld die wij geërfd hebben, of je het nu wilt of niet. De keuzes die zij maakten (bewust of onbewust), hebben ervoor gezorgd dat wij vandaag in een kapitalistisch systeem leven, en dat we dat ook normaal vinden. We hebben niet anders gekend, en het is wel duidelijk dat het beter werkt en meer individuele vrijheid geeft dan sommige dictaturen communistische regimes elders in de wereld. Kapitalisme is een systeem van groei, dat ongelofelijk efficient nieuwe mogelijkheden creëert waar degenen die voor ons kwamen nog niet eens van konden dromen. Het internet? Probeer dat maar eens uit te leggen aan iemand uit de 18de eeuw.

Wat er mis is

Voornamelijk in Amerika is men ervan doordrongen dat kapitalisme het ideale goed is, dat het iedereen vrijheid geeft. Als je zo graag miljonair wil worden, werk er dan toch gewoon voor? Dat is gemakkelijk wanneer je uit een welstellende familie komt, maar niet zo als je geboren werd in armoede. Zelf een bedrijf oprichten vereist goede contacten en heel veel geld. Niet iedereen kan daar zomaar aan geraken, al is dat wel het Amerikaanse plaatje dat we krijgen voorgeschoteld. De hallucinante cijfers dat de 26 rijkste mensen even veel kapitaal hebben als de armste helft van de wereld zijn dan even ver naar de achtergrond geduwd.

Kapitalisme veronderstelt groei, maar de grond waaruit de aarde gemaakt is kan niet groeien. Men heeft berekend dat de Aarde maximaal 10 miljard mensen kan voorzien in basisbehoeften, en dan is men nog extreem optimistisch. Houd er bovendien rekening mee dat we momenteel met 7 miljard mensen op deze planeet leven en dat de voedselproductie vele malen minder efficient is dan dat de wetenschappers zich voorstellen. Desondanks krijgt u elke dag reclame dat u nu moet kopen om korting te krijgen op uw groenten en uw vlees, dat twee pizza’s de deur uit gaan voor één, of binnenkort dat de barbecue-waren afgeprijsd zijn. Een systeem dat alleen bekommerd is om meer opbrengst te maken, kan niet duurzaam zijn.

Tijdens de financiële crisis werd pijnlijk duidelijk dat er iets scheelde, toen alle dromen en verwachtingen plots als een zeepbel uit elkaar spatten. Sommige mensen trokken wanhopig naar de supermarkten met het idee dat er chaos zou volgen. De wereld stond op zijn kop, en is er nog altijd niet volledig van hersteld. Bovendien is er volgens sommigen een nieuwe crisis in de maak met de enorme schuldenberg van China en de onvoorspelbaarheid van het Witte Huis. Kapitalisme biedt geen stabiele toekomst. Willen we het klimaat redden, wordt het tijd voor iets anders.

Wat dan wel?

Kritiek geven is één ding. Antwoorden vinden is een pak moeilijker, en vergt samenwerking. We zullen moeten zoeken naar hoe we op een andere manier economische relaties met elkaar kunnen aangaan. Daarbij zou iedereen gebaat zijn bij een systeem dat niet niet gereguleerd was, want iedereen weet: macht leidt tot misbruik. Net dat leidt tot een paradox. Aan de ene kant willen we niet dat iets of iemand zomaar alles over ons te zeggen heeft, maar aan de andere kant weten we ook dat alles zijn beloop laten nemen slecht is voor het milieu.

Het zal niet gemakkelijk zijn om die paradox op te lossen, maar we moeten wel. Zoals al die fantastische affiches van studenten over heel België aangeven: there is no planet B. Dit is het. Dit leven, uniek in de cosmos, bestaat nergens anders. In nog geen honderd miljard sterrenstelsels vind je een planeet met iemand die hetzelfde denkt als jij. Tijd dus, om samen te zoeken naar hoe het wel kan werken, in een betere wereld. Ik geloof erin. Wellicht jij ook.